پست الکترونیکتماس با مانقشه سایتصفحه اصلیEnglishعربیورود اعضاsa1
 
۱۳۹۶ پنج شنبه ۷ ارديبهشت
اتحادیه مرکزی تعاونی های روستائی و کشاورزی ایران با در اختیار داشتن کارخانجات تولیدی مواد غذایی آیدا و صنایع تبدیلی مرکبات همچنین کشت صنعتهای جیرفت و شهید رجایی دزفول آمادگی خود را برای تامین انواع مرکبات ،صیفی جات ، مواد غذایی ، انواع حبوبات و نهاده های کشاورزی ،ماشین آلات کشاورزی اعلام می نماید
تعداد بازدید: 2201

به نام خدا

خداوندي كه زمين را عرصه پرورش و رويش گياهاني قرار داد كه حيات انسان وابسته است به آن و از آسمان آبي فرو فرستاد تا زنده كننده هر چيزي باشد.

كشاورزي ركن ركين امتداد حيات بشر است بر سياره خاك وقدمتي دارد به عمر بشر بر روي زمين.

از اين روست كه كشاورز و كشاورزي در روايات ما از محترم ترين افراد و مشاغل مي باشند.

امروزه به حكم پيشرفت و گسترش جوامع بشري نياز به وجود تشكلهايي كه به نمايندگي از اقشار مختلف عهده دار شاني از شئون متعدد اين اقشار باشد به خوبي احساس ميشود.

اتحاديه مركزي تعاوني هاي روستايي كه امروز عهده دار اين منصب است به خوبي توانسته نقش خودرا در اين عرصه ايفا كند.

اميد ميرود مسئولان امر با درك مناسب از اين نقش آفريني مسئوليت هاي جديدي را در راستاي اجراي اصل 44 قانون اساسي به اين اتحاديه بسپارند.

تااز اين رهگذر عرصه هاي جديد و نظام مندي بوجود آيد.

عرصه هايي براي خدمت به خلق خدا وبندگي خالصانه خدا.

عرصه هايي كه با رشد كشاورزي و بهبود معاش كشاورزان ميتواند باعث بهبود معاش تهيدستان جامعه نيز بشود آنهم از طريق پرداخت حقوق شرعيه كه عمده مصارفش براي بندگان مستضعف خداوند است.

لذا بر آن شديم تا طي سلسله مطالبي در رابطه با زكات و مصارف آن، رابطه زكات و كشاورزي را مورد تدقق قرار دهيم:

در قسمت اول به چيستي زكات مي پردازيم:

زكات چيست؟

چرا در قرآن بيشتر به زكات تأكيد شده تا به خمس؟

زكات به چه معنا است؟ چرا در قرآن بيشتر به زكات تأكيد شده تا به خمس كه شرايط عمومي‌‌‌تري دارد؟ آيا به اين دليل است كه معناي زكات چيزي غير از آن است كه تا به حال مي‌‌دانستيم؟ آيا دليل ديگري دارد؟ اگر بگوييم در آن زمان، زكات نسبت به خمس عمومي‌‌تر بوده، پس اين حقيقت كه آيات قرآن براي تمامي دوران‌‌ها است از بين مي‌‌رود! آيا اگر در قرآن بيان مي‌‌شود «مؤمن واقعي كسي است كه در حال ركوع زكات مي‌‌دهد، پس كساني كه در حال ركوع زكات نمي‌‌دهند»؛ يعني همه به جز حضرت علي(ع) مؤمن نيستند؟ از كجا مشخص مي‌‌شود كه آن انگشتر اهدايي همان مالي بوده كه زكات نام گرفته در حالي‌كه زكات به آن معنايي كه ما مي‌‌شناسيم، بايد محاسبه و بعد پرداخت شود، پس چطور دقيقاً همان انگشتر، زكات مال شده است؟ چرا خمس يا قسمتي از آن نشده است؟ لطفاً با دليل و مدرك و مرجع پاسخ دهيد.
پاسخ اجمالي

«زكاة» در لغت، به دو معنا آمده است: يكى رشد و نموّ و ديگرى پاكى. كلمه «زكات» به سهمي اطلاق مي‌شود كه انسان مؤمن از مال خود خارج مي‌كند و به فقرا مي‌دهد، به اين دليل است كه در پرداخت آن، اميد رشد و افزايش مال همراه با خيرات و بركات را دارد، و موجب تزكيه و پاكى روح پرداخت كننده مي‌شود.
معناى زكات به كار رفته در آيات كريمه قرآن گسترده است، در حالى‌كه معناى خمس يك چيز بيشتر نيست. آياتي كه درباره زكات در قرآن كريم آمده است؛ همه مربوط به زكات واجب اصطلاحي فقهي نيست؛ بلكه زكات با معاني متفاوت و همراه با عناوين مختلف ذكر شده است؛ مانند زكات واجب، زكات به معناي انفاق و صدقه مستحبي، زكات به معناى پاكى. اگرچه اكثر آيات مربوط به زكات در مورد زكات مال - اعم از واجب يا مستحب- است. همچنين بايد در نظر داشت كه در صدر اسلام «زكات‏» در معناى لغوى (انفاق مال) به كار مي‏رفته، نه در خصوص زكات‏ واجب‏.
اما بايد دانست كه هركدام از اين‌دو منبع اقتصادي و عبادي جامعه اسلامي، جايگاه ويژه خود را دارند و بر اساس مصلحت‌ها و منفعت‌هايي در مواردي واجب و در مواردي مستحب قرار داده شده‌اند.

پاسخ تفصيلي


اصل كلمه «زكاة» به معناى رشد و نموّى است كه از بركت الهى در چيزهاى دنيوى و اخروى حاصل مي‌شود.[1] كلمه «زكات» به سهم الهى كه انسان مؤمن از مال خود خارج مي‌كند و به فقرا مي‌دهد، اطلاق مي‌شود. به اين دليل است كه در پرداخت آن، اميد رشد و افزايش مال همراه با خيرات و بركات دارد، يا موجب تزكيه و پاكى روح پرداخت كننده مي‌شود و يا از هر دو جنبه است؛ زيرا هر دو فايده در پرداخت زكات وجود دارد.[2] بنابراين، «زكات» در لغت، به دو معنا آمده است: يكى رشد و نموّ و ديگرى پاكى.[3]

بر اساس معناي لغوي و عام، هر چيزى زكاتى دارد. امام على(ع) مي‌فرمايد: «زكات بدن؛ جهاد و روزه گرفتن است. زكات جاه و مقام؛ بذل و بخشش، زكات جمال و زيبايى؛ عفت و عصمت خواهد بود. زكات سلطه و قدرت؛ نجات افراد اندوهگين، زكات شجاعت؛ جهاد فى سبيل اللّه است. زكات صحت و سلامتى؛ كوشش در اطاعت پروردگار و زكات پيروزى؛ احسان خواهد بود. زكات علم آن است كه آن‌را نشر دهى و خود را به انجام آن وادار كنى ... زكات قدرت؛ انصاف است...».[[4
زكات در قرآن

در قرآن كريم؛ آمدن «زكات» در كنار «صلاة» نشان آن است كه رابطه با خداوند متعال از طريق نماز حاصل شده و رابطه با مخلوق خداوند از راه اداى زكات برقرار مي‌شود. همراهى اين‌دو به جهت اهميت ويژه آنها است؛ زيرا نماز در آيات قرآن كريم و روايات اسلامى از جايگاه خاصى برخوردار است و زكات نيز در دين اسلام در بُعد اقتصادى و اجتماعى و ... بسيار اهميت دارد و ذكر زكات در كنار نماز نشانه جامعيت اسلام و همه جانبه‌نگرى دين مقدس اسلام است.
اما بايد توجه داشت آياتي كه درباره زكات در قرآن كريم آمده، همه مربوط به زكات واجب اصطلاحي فقهي نيست؛ بلكه زكات با معاني متفاوت و همراه با عناوين مختلف ذكر شده است؛ مانند زكات واجب،[5] زكات به معناي انفاق و صدقه مستحبي،[6] زكات به معناى پاكى.[7]  اگرچه اكثر آيات مربوط به زكات در مورد زكات مال - اعم از واجب يا مستحب-[8] است.
همچنين بايد در نظر داشت كه در صدر اسلام «زكات‏» در معناى لغوى (انفاق مال) به كار مي‏رفته، نه در خصوص زكات‏ واجب‏. علامه طباطبايي(ره) در ذيل آيه شريفه «إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ»؛[9] (بر اساس روايات متعددى از منابع شيعه و منابع اهل تسنن، اين آيه شريفه در شأن امام على(ع) نازل شده است)، مي‌گويد: «اگر مى‏‌بينيد امروز وقتى زكات گفته مي‌‌شود ذهن منصرف به زكات واجب شده و صدقه به ذهن نمي‌‌آيد، نه از اين جهت است كه بر حسب لغت عرب صدقه، زكات نباشد، بلكه از اين جهت است كه در مدت هزار و چند سال گذشته از عمر اسلام، متشرعه و مسلمانان زكات را در واجب به كار برده‌‌اند، و گرنه در صدر اسلام زكات به همان معناى لغوى خود بوده است. و معناى لغوى زكات، اعم است از معناى مصطلح آن (زكات واجب فقهي)، و صدقه و انفاق مستحبي.

در حقيقت زكات در لغت، مخصوصاً اگر در كنار نماز قرار گيرد، به معناى انفاق مال در راه خدا و مرادف آن است، همان‌‌طور كه همين مطلب از آياتى كه احوال پيامبران گذشته را حكايت مي‌كنند به خوبى استفاده مي‌شود، مانند اين آيه كه در باره حضرت ابراهيم و اسحاق و يعقوب مي‌فرمايد: «وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِيتاءَ الزَّكاةِ»[10] و راجع به حضرت اسماعيل مي‌فرمايد: «وَ كانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ وَ الزَّكاةِ وَ كانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا»[11] و درباره حضرت عيسى(ع) در گهواره مي‌فرمايد: «وَ أَوْصانِي بِالصَّلاةِ وَ الزَّكاةِ ما دُمْتُ حَيًّا».[12] ناگفته پيداست كه در شريعت ابراهيم و يعقوب و اسماعيل و عيسى(ع) زكات به آن معنايى كه در اسلام است نبود.[13]

همچنين در قرآن مي‌خوانيم: «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى»،[14] و «الَّذِينَ لا يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كافِرُونَ»،[15] و «وَ الَّذِينَ هُمْ لِلزَّكاةِ فاعِلُونَ»[16] و آيات ديگرى كه در سوره‏هاى مكى و مخصوصاً سوره‏هايى كه در اوايل بعثت نازل شده مانند سوره «حم سجده» و امثال آن. چه اين سوره‌ها وقتى نازل شدند كه اصولاً زكات به معناى معروف و مصطلح فقهي هنوز واجب نشده بود، و لابد مسلمانان آن روز از كلمه زكاتى كه در اين آيات است، چيزى مي‌فهميده‌اند، بلكه اين آيه مربوط به زكات: «خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ»[ [17لالت دارد بر اين‌كه زكات مصطلح يكى از مصاديق صدقه است، و از اين جهت آن‌را زكات گفته‌اند كه صدقه است، و چون صدقه پاك كننده است، زكات هم از تزكيه و به معناى پاك كردن است.[18]

در قرآن كريم با اين‌كه پرداخت زكات به عنوان يك واجب مالى مورد تأكيد قرار گرفته، اما به طور مشخص موارد وجوب آن معيّن نشده است و موارد وجوب آن در روايات بيان شده است.

مقايسه زكات با خمس

پرداخت زكات و خمس و ديگر انفاق‌هاى واجب و مستحب، از تكاليف اقتصادي مسلمانان است. اداي اين وظايف مالي، افزون بر آثار سازنده اخلاقى، نقش مهمى در توزيع و تعديل ثروت ميان افراد جامعه و برقرارى عدالت اجتماعى دارند. اما هر كدام از خمس و زكات از جهت موارد تعلّق، شرايط وجوب و مصرف با هم تفاوت دارند.
در فقه اسلامي؛ «خمس» عبارت است از يك پنجم اموال انسان كه بايد از درآمد و مازاد بر مخارج خود با شروط خاصى كه در فقه بيان شده، پرداخت شود و آن حقّى است كه خداوند براى پيامبر اكرم(ص) و امام معصوم(ع) قرار داده تا مستمندان از خاندان آن بزرگواران به جاى زكات مصرف و نيازمندي‌هاى خود را با آن تأمين كنند. خمس به دو قسم تقسيم مي‌شود: نيمى از آن، سهم امام(ع) است كه بايد توسط حاكم اسلامى در مصالح اسلام و مسلمانان هزينه گردد و نيم ديگر آن، سهم سادات است.[19] خمس به مواردي با شرايط ويژه تعلّق مي‌گيرد.[20]

در فقه اسلامى، زكات عبارت است از: حقّ واجبى كه به بخشى از اموال برخي افراد غنيّ و ثروت‌مند جامعه تعلق مي‌گيرد و بايد به نفع فقرا براى صرف در مصالح عمومى پرداخت شود.[21] اغنيا با دادن زكات، از صفات زشتى مانند حرص و بخل (تا اندازه‌اى) پاك مي‌گردند و اموالشان نيز با خير و بركت دنيوى و اخروى، رشد و نموّ خواهد كرد. همچنين از ديدگاه فقها، اصل وجوب زكات از ضروريات و اركان دين مقدس اسلام است.[22]

آثار زكات

زكات داراي آثار زيادي است؛ مانند اين كه امام علي(ع) به نقل از پيامبر اكرم(ص) مي فرمايد: «زكات، پُل اسلام است هر كس آن‌را بپردازد از پُل عبور كرده و هر كس آن‌را نپردازد در زير آن پُل زندانى مي‌شود، و زكات خشم پروردگار را فرو مي‌نشاند».[23]

نتيجه

1.   معناى زكات به كار رفته در آيات كريمه قرآن گسترده است، در حالى‌كه معناى خمس يك چيز بيشتر نيست. اما هركدام از اين دو منبع اقتصادي و عبادي جامعه اسلامي جايگاه خويش را دارند و بر اساس مصلحت‌ها و منفعت‌هايي در مواردي واجب و در مواردي مستحب هستند.

2.  درباره علت كثرت آيات زكات –واجب و مستحب- نسبت به خمس، مي‌توان گفت: موارد مصرف زكات نسبت به خمس بيشتر است؛ لذا تأكيد بيشترى بر مسئله زكات و پرداخت آن شده است؛ زيرا زكات، حكمي است كه دايره مصرف آن، شامل تمام افراد جامعه اسلامي (و در برخي از موارد غير مسلمانان) است و حتي انفاق و صدقات مستحبي شامل سادات هم مي‌شود،[24] ولي دايره شمول مصرف خمس محدودتر است و شامل همه افراد جامعه اسلامي نمي‌شود، بلكه در مقابل زكات واجب كه براي بني‌هاشم حرام مي‌باشد و آنها حق استفاده از آن‌را ندارند، بخشي از آن براي فقرا و مستمندان آنان اختصاص دارد و نيز سهمي از آن مخصوص امام(ع) است كه در عصر غيبت فقيه جامع شرايط در رفع احتياجات جامعه و هر كمك اقتصادي كه رضايت امام مهدي(عج) در آن است، مصرف مي‌كند.
  
منابع

[1]. راغب اصفهاني، حسين بن محمد، المفردات في غريب القرآن، تحقيق: داودي، صفوان عدنان، ص 380، دارالعلم‏، الدار الشامية، دمشق، بيروت، چاپ اول، 1412ق.

[2]. همان، ص 381.

[3]. ابن منظور، محمد بن مكرم، لسان العرب، ج 14، ص 358، دار الفكر للطباعة و النشر و التوزيع، بيروت، چاپ سوم، 1414ق.
[4]. محدث نوري، حسين، مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج 7، ص 46، مؤسسه آل البيت(ع)، قم، چاپ اول، 1408ق؛ ر.ك: ليثي واسطي، علي، عيون الحكم و المواعظ، محقق و مصحح: حسني بيرجندي، حسين، ص 275، دار الحديث، قم، چاپ اول، 1376ش.‏
[5]. بقره، 177: «نيكى (و نيكوكار) كسى است كه به خدا، و روز رستاخيز، و فرشتگان، و كتاب (آسمانى)، و پيامبران، ايمان آورده و مال (خود) را، با همه علاقه‌اى كه به آن دارد، به خويشاوندان و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه و سائلان و بردگان، انفاق مي‌كند نماز را برپا مي‌دارد و زكات را مي‌پردازد و (همچنين) كسانى كه به عهد خود -به هنگامى كه عهد بستند- وفا مي‌كنند و در برابر محروميت‌ها و بيماري‌ها و در ميدان جنگ، استقامت به خرج مي‏دهند اينها كسانى هستند كه راست مي‏گويند و (گفتارشان با اعتقادشان هماهنگ است) و اينها هستند پرهيزكاران!»؛ توبه، 103: «از اموال آنها صدقه‌اى(به عنوان زكات) بگير، تا به وسيلۀ آن، آنها را پاك سازى و پرورش دهى! و(به هنگام گرفتن زكات،) به آنها دعا كن؛ كه دعاى تو، مايۀ آرامش آنهاست؛ و خداوند شنوا و داناست!».

[6]. روم، 39: «آنچه را به عنوان زكات مي‌پردازيد و تنها رضاى خدا را مي‌طلبيد (مايه بركت است و) كسانى كه چنين مي‌كنند داراى پاداش مضاعفند». منظور از زكات در اين آيه هر گونه صدقه‌اي را شامل مي‌شود؛ طباطبايي، سيد محمد حسين، الميزان في تفسير القرآن، ج 16، ص 185، دفتر انتشارات اسلامي، قم، چاپ پنجم، 1417ق.
[7]. كهف، 81: «از اين رو، خواستيم كه پروردگارشان به جاى او، فرزندى پاك‌تر و بامحبت‏تر به آن دو بدهد!»؛ مريم، 13: «و رحمت و محبّتى از ناحيه خود به او بخشيديم، و پاكى (دل و جان)! و او پرهيزگار بود».
[8]. ر.ك: «موارد تعلّق زكات واجب و مستحب»، سؤال 9422.

[9]. مائده، 55: «سرپرست و ولىّ شما، تنها خداست و پيامبر او و آنها كه ايمان آورده‌اند همانها كه نماز را برپا مي‌دارند، و در حال ركوع، زكات مي‌دهند».

[10]. انبياء، 73: «ما وحى كرديم به آنان كارهاى نيك و نماز خواندن و زكات دادن را».
[11]. مريم، 55: «اسماعيل چنان بود كه همواره اهل خود را به نماز و زكات توصيه مي‏كرد و در نزد خداوند پسنديده بود».
[12]. مريم، 31: «و خداى من به من دستور داد كه تا زنده‏ام نماز و زكات را ترك نكنم».
[13]. طباطبايي، سيد محمد حسين، الميزان في تفسير القرآن، ج 6، ص 10، دفتر انتشارات اسلامي، قم، چاپ پنجم، 1417ق.
[14]. اعلى، 15: «به تحقيق رستگارى يافت آن كه تزكيه كرده و به ياد خدايش افتاده نماز گزارد».
[15]. فصلت، 7: «آنان كه زكات را نمي‏پردازند، و آخرت را منكرند».

[16]. مؤمنون، 4: «آنهايى كه دستور زكات را انجام مي‏دهند».

[17]. توبه، 103.

[18]. الميزان في تفسير القرآن، ج 6، ص 10 – 11.

[19]. ر.ك: «سهم امام(ع)»، سؤال 8419؛ «پرداخت خمس و اجازۀ مراجع»، سؤال 690.

[20]. ر.ك: «چيستي خمس و موارد تعلق آن»، سؤال 19664.

[21]. ر.ك: مشكيني، ميرزا علي، مصطلحات الفقه، ص 280 – 281، بي‌جا، بي‌نا، بي‌تا.

[22]. علامه حلّي، حسن بن يوسف، تذكرة الفقهاء، ج 5، ص 7 – 8، مؤسسه آل البيت(ع)، قم، چاپ اول، بي‌تا؛  محدث بحراني، يوسف بن احمد، الحدائق الناضرة في أحكام العترة الطاهرة، محقق و مصحح: ايرواني، محمد تقي، مقرم‌، سيد عبد الرزاق، ج 12، ص 8، دفتر انتشارات اسلامي، قم، چاپ اول، 1405ق؛ امام خميني، تحرير الوسيلة، ج 1، ص 311، مؤسسه مطبوعات دار العلم، قم، چاپ اول، بي‌تا؛ حسيني سيستانى، سيد على، منهاج الصالحين، ج 1، ص 351، انتشارات دفتر حضرت آية الله سيستانى، قم، چاپ پنجم، 1417ق.

[23]. «الزَّكاةُ قَنْطَرَةُ الْاسْلامِ فَمَنْ ادَّاها جازَ الْقَنْطَرَةَ وَ مَنْ مَنَعَهَا احْتَبَسَ دُوْنَها وَ هِىَ تُطْفِى‏ءُ غَضَبَ الرَّبِّ»؛ شيخ طوسي، الامالي، ص 522، دار الثقافة، قم، چاپ اول، 1414ق.

[24]. ر.ك: «موارد مصرف صدقه و حرمت دادن صدقه به سيد»، سؤال 2981.


منبع:islamquest.net

 

 

امتیازدهی
میانگین امتیازها:0 تعداد کل امتیازها:0
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0
ارسال نظرات
نام  
آدرس پست الکترونیکی شما    
توضیحات  
تغییر کد امنیتی  
کد امنیت  
 
-------سایت سازمان مرکزیطز
سازمان
بیمه تکمیلیغل
بیمه
فروشگاه الکترونیکی12
فروشگاه
اتحادیه سراسری تعاونی های کشاورزی باغداران ایرانicon
سامانه باغداران
Powered by DorsaPortal